سرطان و باورهای نادرست

هر اندازه که موضوعی در نزد مردم ناشناخته باشد، تلقی جادویی و رمزآلود بودن آن بیشتر خواهد شد. سرطان یکی از این موضوعات است. باورهای نادرست تنها یک تلقی نادرست نیستند که در ذهن انسان ها بمانند بلکه بر جهت گیری آنها در زندگی اثر می گذارند. در موضوع سلامت این جهت گیری های نادرست از آن جهت مهم می شوند که بر مهم ترین موضوع زندگی یعنی بودن یا نبودن تاثیرگذارند بنابراین لزوم تغییر این باورهای نادرست اساسی تر از هر باور نادرست دیگری است.

سرطان، سال ها به عنوان عامل اجتناب ناپذیر مرگ تلقی می شده بنابراین چندان عجیب نیست که  باورهای نادرست درباره آن زیاد باشد. در این مجموعه مهمترین باورهای ناردست درباره سرطان بیان می شود.

1. درمان قطعی سرطان کشف شده است ،ولی شرکت های بزرگ داروسازی اجازه نمی دهند که این درمان به کار رود!

هر از گاهی چنین مطالبی بخصوص در فضای مجازی انتشار می یابد. اطمینان داشته باشید که چنین چیزی صحت ندارد. بسیاری از پزشکان، صاحبان شرکت های دارویی و افراد مشهور و پرنفوذ دنیا بر اثر سرطان جان خود را از دست داده اند. اگر چنین درمانی وجود می داشت قطعاً اینگونه افراد از آن بهره می جستند.

2. آیا بیمار مبتلا به سرطان، سرنوشت غم انگیز محتومی دارد؟

بیماري سرطان، بیماری دشوار و پیچیده ای است چه از منظر فرد مبتلا و خانواده و چه از منظر پزشکان و بخش سلامت. اما با پیشرفت های صورت گرفته در دانش پزشکی امروزه دست کم نیمی از سرطان ها بهبود می یابند و بسیاری دیگر از موارد باقی مانده نیز طول عمری طولانی خواهند داشت. همین تغییر در دیدگاه باعث می شود یک بیمار مبتلا به سرطان از پیش باخته نباشد .

میزان بقای بیماران مبتلا به سرطان بیش از هر چیز به نوع سرطان و مرحله بیماری بستگی دارد.

3. آیا سرطان یک بیماری مُسری است؟

به عنوان یک اصل کلی بیماری سرطان ،بیماری قابل انتقالی نیست بنابراین لزومی ندارد از یک بیمار مبتلا به سرطان دوری کنیم .البته برخی از عوامل ایجادکننده سرطان از دسته عوامل عفونی هستند مانند نقشی که برخی عوامل عفونی در ایجاد سرطان های معده، گردن رحم و کبد دارند و به شیوه هایی می توانند انتقال یابند. ولی خود بیماری

4. آیا ارث مي تواند علت ایجاد سرطان باشد؟

تنها تعداد اندکي از انواع سرطان مي تواند ارثي باشد.

شاید در برخي خانواده ها امکان بروز یک نوع سرطان بیش از معمول باشد اما چیزی که بیش از عوامل ارثی مهم است شیوه زندگي نامناسب مانند مصرف سیگار ،عوامل تغذیه ای و محیطی است .

5. آیا سرطان مي تواند به وسیله ضربه یا تصادف ایجاد شود؟

گاهي اوقات یک ضربه سبب می شود توجه ما به توده یا نقطه ای از بدن جلب شود اما به این معني نیست که آن ضربه این بیماري را ایجاد کرده است.

6. آیا عمل جراحي باعث پخش شدن سرطان در بدن می شود؟

نمونه برداری اساسی ترین راه تشخیص بیماری و جراحی یکی از مهم ترین روش های درمان بیماری سرطان است و سبب انتشار بیماری نمی شود. گاهی که نمونه برداری احتمال آلوده شدن نواحی نزدیک تومور را زیاد می کند پزشکان تمهیداتی را به خرج می دهند که از پخش شدن بیماری جلوگیری کنند.

7.آیا اطلاع داشتن از بیماری سبب بدتر شدن بیماری می شود؟

اصل مهمی که درباره اطلاع داشتن از بیماری اهمیت دارد این است که میزان نیاز بیماران به دانستن متفاوت است. بنابراین باید با هر بیمار بر اساس نیازها و خواسته هایش برخورد کرد. باید دانسته های قبلی بیمار را سنجید و هر اندازه که علاقه مند بود به او اطلاعات را منتقل کرد. در ایران نیز مانند دیگر نقاط جهان، بیش از دو سوم بیماران مبتلا به سرطان دوست دارند تشخیص خود را بدانند و درباره شیوه های درمانی خود مطلع گردند. دیده شده است که بیمارانی که از سرطان خود آگاهند، با بیماری خود بهتر کنار می آیند، درمان ها را بهتر پیگیری می کنند و به جز در دوره کوتاه پس از تشخیص بیماری، وضعیت روانی بهتری دارند .

8.آیا با انجام رادیوتراپی و شیمی درمانی برای یک بیمار، ضرری متوجه

شیمی درمانی و رادیوتراپی یکی از شیوه های درمان بیماری است و بیماری که با این روش ها درمان می شود ضرری را متوجه اطرافیان نمی کند و از قضا اگر اطرافیان فرد مبتلا به سرطان، دچار بیماری حاد عفونی باشند می توانند در دوره ای که بیمار مبتلا به سرطان در حال شیمی درمانی است او را در معرض خطر بیماری عفونی قرار دهند و باید از او دوری کنند .

 9.آیا استفاده از دئودورانت و ضدعرق صابونی ،مایع و یا اسپری سبب ابتلا به سرطان می شود؟

برخی معتقدند که این مواد آرایشی بهداشتی به دلیل اینکه حاوی مواد سمی نظیر آلومینیوم هستند و این مواد از پوست جذب می شوند، می توانند سبب بروز سرطان شوند. ولی تا کنون هیچ مطالعه و تحقیقی این مسأله را نشان نداده است و مجموعه اطلاعات حال حاضر بیان کنندۀ این مطلب است که مصرف این مواد ارتباطی به بروز سرطان ندارد.

10.آیا استفاده از ظروف و بسته بندی های پلاستیکی در مایکروفر سبب بروز سرطان می شود؟

حقیقت این است که استفاده از ظروف پلاستیکی که برای استفاده در مایکروفر طراحی و ساخته شده اند خطری ندارد. ولی استفاده از ظروف پلاستیکی معمولی )که برای استفاده در مایکروفر ساخته نشده اند( برای گرم کردن غذا در مایکروفر سبب آب شدن پلاستیک و نشت یکسری مواد شیمیایی در غذا می شود که ممکن است سرطانزا باشند. برای پخت و پز در مایکروفر حتماً باید از ظروف مخصوص این کار استفاده کنید.

 11.شکر آیا خودداریبیماران  دچارکنند؟  سرطان باید از مصرف

سلول های سرطانی مانند سایر سلول های بدن انرژی مورد نیاز خود را از قند داخل خون تأمین می کنند، لذا برخی تصور می کنند مصرف شکر ممکن است سبب رشد سریع تر سرطان شود. این موضوع صحیح نیست. مصرف شکر سبب رشد سریع تر سرطان نمی شود. از طرف دیگر، عدم استفاده از شکر نیز سبب کاهش سرعت رشد سلول های سرطانی نخواهد شد.

 12.آیا مردمان خوب و درست کار سرطان نمی گیرند؟

بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان تصور می کنند سرطان عقوبت گناهی است که در گذشته مرتکب شده اند. این موضوع صحیح نیست. اگر اینطور باشد، چرا کودکان کم سن مبتلا به سرطان می شوند. انسان های درست کار نیز همانند انسان های گناه کار ممکن است به سرطان مبتلا شوند .سرطان مانند تمام بیماري هاي مزمن فقط یک بیماري است و فرد بیمار در ابتلاي به آن تقصیري ندارد. ممکن است عادت ها و شیوه زندگی ما از جمله تنش ها و اضطراب ها و رقابت های نا سالم به این دلیل که سیستم دفاعی بدن ما را ضعیف می کنند، در ابتلا به سرطان نقش داشته باشد اما در نهایت سرطان فقط یک بیماری است نه یک عقوبت .

 

 13.آیا سرطان همیشه با درد همراه است؟

درد جزیی از بیماری سرطان نیست. درد سرطان و درمان آن خود سر منشاء تصورات نادرست بسیاری است که اکنون برخی از آنها را بر می شماریم:

درد جزیی از سرطان نیست و در بیشتر موارد می توان درد سرطان را با درمان درست بهبود بخشید. وقتی درد سرطان درمان نشود ممکن است دچار اضطراب، افسردگی و بی خوابی شوید ولی با درمان درد، کیفیت زندگی بالاتری دارید، از زندگی لذت می برید و می توانید درمان های معمول را بهتر تحمل کنید.

مصرف مواد اپیوییدی )مشتقات تریاک( پزشکی، اعتیاد آور نیست به شرطی که با تجویز پزشک باشد و برای درمان درد به کار رود. برخی بیماران برای بهبود درد نیاز به دوز بیشتری از مواد اپیوییدی دارند و این به معنای وابستگی نیست.

از درد نترسید، چرا که ترس از درد، درد را افزایش می دهد. درباره درد حرف بزنید، پنهان نکنید یا تحمل نکنید. برخی درد را تحمل می کنند به این دلیل که:

تحمل درد را بر اساس فرهنگ یا اعتقادات خود فضیلت می شمارند

گمان می کنند درد جزیی از بیماری است و اگر مهم بود پزشک خودش از آنها سوال می کرد

گمان می کنند در مورد نحوه درمان درد حق انتخاب یا اظهار نظر  ندارند

می گویند نمی خواهیم داروهای شیمیایی مصرف کنیم یا نمی خواهیم به بدن خود آسیب

گمان می کنند که به داروهای ضد درد وابسته می شوند

گمان می کنند اگر بگویند درد دارند یا داروی ضد درد بگیرند یعنی پذیرفتن اینکه به روزهای آخر زندگی خود نزدیک شده اند

گمان می کنند اگر حالا که آنقدر درد ندارند ،دارو بخورند ،بعدها که واقعاًٌ درد شدیدی داشتند داروها موثر نخواهد بود.

برای اینکه مغلوب حریف خود نشوید باید اول خود و سپس او را درست بشناسید. آگاهی خود را درباره سرطان افزایش دهید و باورهای غلط خود را تغییر دهید تا پیروز شوید و در این راه به دیگران نیز یاری رسانید تا بیشتر بدانند. برای دستیابی به رستگاری، دانستن حق همه ماست و رهایی از باورهای نادرست وظیفه ای همگانی.

تفاوت تشخیص زودهنگام و غربالگری چیست؟

چرا تشخیص زودهنگام مهم است؟

سالانه هزاران مورد ابتلا به سرطان در ایران و میلیون ها مورد در جهان رخ می دهد که در صورت تشخیص به موقع و زودهنگام، تومور در مراحل اولیه و محدود بوده، در نتیجه درمان آن آسان تر و امکان کنترل و بهبود کامل آن بسیار زیاد است.
در حال حاضر بطور کلی تعداد افرادی که از سرطان فوت می کنند نسبت به سه دهه پیش کاهش یافته است. نیمی از افرادی که امروز با تشخیص سرطان تحت درمان هستند، پنج سال زنده خواهند بود و بیش از 40 درصد بعد از ده سال هنوز زندگی می کنند. متوسط میزان بقای ده ساله برای سرطان دو برابر 30 سال گذشته شده است. مهمترین دلیل بهبود در بقای بیماران ،علاوه بر درمان های موثرتری که پیدا شده است ،افزایش آگاهی مردم و ارتقای روش های تشخیص زودهنگام است.
حتی برای کسانی که بقای کلی سرطان در آنها ضعیف است، شانس زنده ماندن در زمان تشخیص زودتر، بیشتر خواهد بود. دو جزء اصلی در برنامه تشخیص زودرس سرطان وجود دارد: یکی آموزش و ترویج تشخیص زودرس و دیگری، انجام غربالگری.
تفاوت تشخیص زودهنگام و غربالگری چیست؟
معنای تشخیص زودهنگام این است که ما عایم هشداردهنده سرطان را بدانیم تا اگر این عایم را در خود پیدا کردیم به سرعت به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کنیم. از طرف دیگر، مراکز بهداشتی درمانی نیز باید آمادگی شناسایی این عایم و جدا کردن موارد مهم از غیر مهم را داشته باشند تا در مرحله بعدی موارد مهم را برای اقدامات تشخیصی کامل تر به مراکز بالاتر و مجهزتر معرفی کنند.
اما معنی غربالگری این است که در افرادی که هیچ عامت هشداردهنده ای برای سرطان ندارند اما به دلیل شرایط جنسی )مثا سرطان پستان( یا سنی خاص )مثا سن بالای 50 سال در سرطان پستان( بالقوه در معرض سرطان هستند، اقدامات تشخیصی را انجام دهیم .
بسیاري از سرطان ها تنها با معاینه پزشکي و آزمایش هاي تکمیلي تشخیص داده می شوند که از جمله آنها سرطان هاي پستان، دهانه رحم و روده بزرگ است.
غربالگری به عنوان بخشی از برنامه تشخیص زودرس سرطان است. غربالگری به معنی شناسایی بیماری احتمالی ناشناخته با استفاده از معاینه و آزمایش های ساده در فردی است که هنوز عائم ندارد. در یک برنامه کنترل سرطان ملی، بعد از غربالگری، افراد تشخیص داده شده تحت درمان مناسب قرار می گیرند .
لازم است هم بیمار و هم ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی به اهمیت تشخیص زودهنگام و انجام فعالیت های غربالگری سرطان پایبند باشند که منجر به بهبود نتیجه و کاهش اتاف منابع می شود.

شرایط پیشنهاد غربالگری برای یک بیماری یا عامل خطر سلامتی کدامند؟

برای اینکه اقدامات غربالگری یک بیماری را در یک گروه جمعیتی خاص که هیچ عامتی ندارند انجام دهیم، باید آن اقدام غربالگری شرایط خاصی داشته باشد:
•ساده باشد
•ارزان باشد
•مقبولیت عمومی داشته باشد
•حساسیت بالا داشته باشد )منفی کاذب کمی داشته باشد(
•اختصاصیت قابل قبولی داشته باشد )مثبت کاذب قابل قبولی داشته باشد(
•در صورتی که بیماری با این روش پیدا شد، درمان مناسبی در علم پزشکی برای آن وجود داشته باشد
•در صورتی که بیماری با این روش پیدا شد و درمان مناسب هم شد، طول عمرش افزایش یابد یا دست کم کیفیت زندگی اش بهتر شود.
به همین دلیل است که روش های غربالگری فقط برای سرطان های پستان، روده بزرگ و دهانه رحم توسط سازمان جهانی بهداشت پیشنهاد شده اما اینکه در چه گروه هایی از نظر میزان خطر ابتا و از چه سنی شروع شوند، هنوز هم با تردیدهای زیادی مواجه است .

چه علایمی ما را باید به فکر بررسی بیشتر بیندازد؟

اغلب در مراحل اولیه سرطان عایمی وجود دارد که توجه به آنها به ویژه در افرادی که سابقه فردی یا خانوادگی سرطان دارند، به تشخیص زودهنگام سرطان کمک می کند .

آشنایی با این عایم و مراجعه به موقع به پزشک اقدامی مهم و کلیدی است. مسلما وجود این عایم به معنی تشخیص قطعی بدخیمی نیست و در اغلب موارد به دنبال یک بیماری خوش خیم ایجاد شده و به زودی برطرف می شوند ولي تشخیص این نکته با پزشک است. توجه به این نکات به معنی محافظت قطعی شما در مقابل ابتا به تمامي سرطان هاي شناخته شده نیست ولي احتمال پیشگیری از سرطان هاي شایع زیاد بوده و در انجام به موقع و موفق درمان مفید است چرا که سرطان در بسیاري از موارد در مراحل اولیه قابل درمان است. بنابراین هیچ گاه از ترس احتمال تشخیص سرطان، از مراجعه به پزشک خودداري نکنید. عامت های هشدار دهنده در مورد ابتا به سرطان این موارد است:

  • ابتای به سرطان در اقوام درجه یک
  • تغییر در خال های پوستی
  • زخم های بدون بهبودی در طی دو هفته
  • توده در هر جای بدن
  • سرفه یا گرفتگی صدای طولانی
  • اختال بلع یا سوءهاضمه طولانی
  • استفراغ یا سرفه خونی
  • اسهال طولانی یا بروز یبوست جدید
  • خونریزی غیرطبیعی ادرار، مدفوع، واژن، نوک پستان
  • بی اشتهایی یا کاهش وزن بی دلیل

نشانه های بالا مربوط به همه سرطان های شایع هستند اما برخی سرطان ها از دیدگاه سازمان جهانی بهداشت نیاز به توجه بیشتری دارند. در اینجا فقط اشاره کوتاهی به عایم هشداردهنده سه سرطان پستان، دهانه رحم و روده بزرگ می شود اما در مورد شیوه های تشخیص زودهنگام و غربالگری به طور مفصل تر در بخش های اختصاصی به آنها پرداخته خواهد شد.

تشخیص زودهنگام سرطان پستان

سرطان پستان شایع ترین سرطان در زنان است )هم در کشورهای در حال توسعه و هم توسعه یافته(. به دنبال افزایش امید به زندگی، افزایش شهرنشینی و رواج شیوه زندگی غربی بروز سرطان پستان در جهان در حال افزایش است. بنابراین تشخیص زود هنگام به منظور بهبود بقا، سنگ بنای کنترل سرطان پستان است.

در برنامه تشخیص زود هنگام سرطان پستان، آگاهی از عائم و نشانه ها و مراجعه به موقع برای تشخیص قطعی و درمان لازم است. مهمترین عایم هشداردهنده سرطان پستان موارد زیر هستند:

1          .توده پستان یا هر تغییر در شکل یا قوام پستان

2          .توده پستان بزرگ شونده، ثابت یا سفت

3          .مشکات دیگر پستان با یا بدون توده قابل لمس از جمله:

  • تغییرات اگزمایی پوست
  • فرورفتگی نوک پستان
  • پوست پرتغالی
  • زخم
  • ترشح یک طرفه از نوک پستان به ویژه ترشحات خون آلود
  • توده در زیر بغل

تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم هر چند در ایران شایع نیست اما عایم هشداردهنده ای دارد که توجه به آنها می تواند منجر به تشخیص زودهنگام این بیماری شود:

  • خونریزی غیرطبیعی زنانگی )از جمله پس از نزدیکی جنسی، در فواصل دوره های قاعدگی و پس از یائسگی(
  • ترشحات بدبوی واژینال
  • درد هنگام نزدیکی جنسی
  • هر کدام از موارد بالا همراه با توده قابل لمس شکمی یا درد پایدار شکمی یا کمری

تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ

سرطان روده بزرگ نیز یکی از شایع ترین سرطان ها در ایران و جهان است که عایم هشداردهنده ای دارد. اما در بسیاری از موارد این عایم نشان دهنده بدخیمی نیستند بنابراین بررسی دقیق تر شرح حال پزشکی، انجام آزمایش از نظر کم خونی و معاینه شکم و راست روده توسط پزشک پیش از انجام اقدامات دیگر مانند کولونوسکوپی نیاز است:

  • خونریزی دستگاه گوارش تحتانی در طی یک ماه اخیر
  • یبوست در طی یک ماه اخیر با یا بدون اسهال، درد شکم و احساس پر بودن مقعد پس از اجابت مزاج
  • کاهش بیش از ده درصد وزن بدن در طی شش ماه همراه با یکی از عایم بالا

 

سرطان چیست؟

سرطان یک بیماری در سلول‌های بدن است. سلول‌ها اساس و ساختار بدن محسوب می‌شوند. بدن ما برای کمک به رشد، جایگزینی سلول‌های مرده و یا بهبودی سلول‌های آسیب‌دیدۀ بعد از جراحت سلول‌های جدیدی را می‌سازد.

بطور نرمال سلول‌ها رشد پیدا می‌کنند و این رشد، منظم و تحت کنترل می‌باشد. گاهی اوقات اشتباهاتی در این فرایند اتفاق می‌افتد و سلول‌ها در یک مسیر بدون کنترل رشد پیدا می‌کنند. این رشد بدون کنترل منجر به ایجاد توده‌ای می‌شود که سرطان (سرطان یا تومور) نامیده می‌شود.

یک تومور ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشد. یک تومور خوش‌خیم قادر به گسترش به سایرنواحی بدن نیست و فقط در محل آناتومیکی خود رشد پیدا می‌کند. با این وجود اگر یک تومور خوش‌خیم به رشد خود در محل آناتومیک خود ادامه دهد با اثر فشاری بر بافت‌های مجاور می‌تواند باعث ایجاد مشکلاتی برای فرد شود.

یک تومور بدخیم از سلول‌های سرطانی که در حال رشد بوده و این رشد غیرقابل کنترل و قادر به گسترش به دیگر نواحی بدن است تشکیل می‌گردد. هنگامیکه یک تومور در مراحل اولیه است، ممکن نیست به بافت‌های مجاور تهاجم پیدا کند. در این مرحله به عنوان سرطان درجا (in-situ) نامیده می‌شود. وقتی تومور رشد بیش از حد پیدا کند، ممکن است به بافت‌های اطراف تهاجم پیدا کرده، یک سرطان تهاجمی ایجاد کند.

سلول‌های سرطانی عروق خونی خود را از طریق فرایندی که رگ‌زایی نامیده می‌شود ایجاد می‌کنند. این عروق خونی به سلول‌های سرطانی اجازه می‌دهند تا اکسیژن یا سایر مواد غذایی خود را تأمین کنند.

گاهی اوقات سلول‌ها از محل اولیه خود به بافت‌ها و سایر اعضا و استخوان تهاجم پیدا می‌کنند. وقتی این سلول‌های تومورال به یک محل جدید برسند ممکن است به رشد خود ادامه داده، تومور دیگری را با همان خصوصیات تومور اولیه در مکان آناتومیک جدید ایجاد کنند. در این حالت به عنوان متاستاز شناخته می‌شوند.

یک متاستاز با همان نام تومور اولیه بیان می‌گردد. برای مثال سرطان پستان که به کبد گسترش پیدا کند همچنان همان سرطان پستان است حتی اگر فرد علائمی ناشی از متاستاز کبدی داشته باشد.